Boes & Leroy, Geassocieerde notarissen te Leuven (Kessel-Lo)

 

Boes & Leroy

Geassocieerde notarissen te Leuven (Kessel-Lo)

Schenken met voorwaarden en modaliteiten

Mensen kunnen “zuiver” schenken, maar in de praktijk wordt een schenking vaak geschonken onder bepaalde voorwaarden of lasten. Dat kan om eender welke reden zijn. Zo zijn sommige schenkers bang om 'zich uit te kleden voor het slapengaan'. Ze wensen daarom een controle en vooral inkomstenbehoud te organiseren met betrekking tot de weggeschonken goederen. Anderen willen de begiftigde beschermen tegen zichzelf (bv. verspilzucht). Bepaalde voorwaarden koppelen aan een schenking kan, maar het moet binnen de grenzen blijven.

 

Bij het uitwerken van schenkingsvoorwaarden kan de notaris veel kanten op. Schenkingen kunnen perfect op maat gemaakt worden. We beperken ons hier tot de bespreking van twee veel voorkomende voorwaarden: de schenking onder voorbehoud van vruchtgebruik en de schenking met een vervreemdingsverbod.

 

Schenken met voorbehoud van vruchtgebruik

Er wordt in de praktijk zeer vaak geschonken met voorbehoud van vruchtgebruik. De begiftigde ontvangt in dat geval het geschonken goed slechts in blote eigendom. Een notariële schenking kan perfect met voorbehoud van vruchtgebruik, maar een handgift met voorbehoud van vruchtgebruik is niet mogelijk.

De vruchtgebruiker heeft het recht om de zaak waarop het vruchtgebruik betrekking heeft te gebruiken en om er het genot van te hebben. Hij of zij heeft eveneens het recht om er de vruchten van op te strijken, dit zijn bv. de huurinkomsten van een onroerend goed, de interesten van spaartegoeden en kapitalen, de dividenden en opbrengsten van aandelen en effectenportefeuilles, enz. Schenken met voorbehoud van vruchtgebruik laat de schenker dus toe een zeker inkomstenbehoud te organiseren. De blote eigenaar is weliswaar eigenaar maar beschikt over een eigendomsrecht dat van zijn belangrijkste attributen is ontdaan (genot en gebruik). Hij kan de zaak - voorwerp van het vruchtgebruik - nog wel verkopen, wegschenken of in hypotheek geven (althans voorzover hem dat niet uitdrukkelijk in de schenkingsakte verboden is). Hij kan dit echter alleen doen voor wat de blote eigendom betreft. Komt de zaak dus in handen van een ander persoon ingevolge verkoop of schenking dan moet die andere persoon, de nieuwe blote eigenaar, het vruchtgebruik verder dulden en respecteren tot dit afloopt. Volle eigendom kan maar verkocht of geschonken worden door de blote eigenaar met de toestemming van de vruchtgebruiker. De vruchtgebruiker moet dan zijn vruchtgebruik mee verkopen of wegschenken.

 

Kan schenken met voorbehoud van vruchtgebruik ook resulteren in het behoud van controle?
Dit is automatisch voor een stuk reeds zo door het feit dat de vruchtgebruiker over een beheersrecht beschikt (zie hoger). Schenkt men bedrijfsaandelen (bv. van een nv of bvba) dan kan, mits een gepaste statutaire clausule, via schenking met voorbehoud van vruchtgebruik op de geschonken aandelen ook het behoud van stemrecht over deze aandelen georganiseerd worden en zodoende de controle over het bedrijf zelf.

 

Schenken met een vervreemdingsverbod

Wie vreest dat de begiftigde door de onverwachte rijkdom naast zijn schoenen zou beginnen lopen en onbezonnen uitgaven zal doen, kan dit vermijden door in de notariële schenkingsakte een vervreemdingsverbod in te lassen. Doordat zo’n verbod het principe van het vrij handelsverkeer van goederen op de helling zet, moet hierbij enige terughoudendheid aan de dag gelegd worden. Daarom duldt onze rechtspraak dergelijk vervreemdingsverbod enkel als twee voorwaarden gerespecteerd worden:

  • het moet beperkt zijn in de tijd en
  • het moet een rechtmatig belang dienen.

Zo wordt aanvaard dat een vervreemdingsverbod dat ingebakken zit in een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik geldig is, omdat het beperkt is in de tijd (namelijk het leven van de schenker) en een rechtmatig belang dient (namelijk het rustig genot van de schenker die niet plots geconfronteerd wenst te worden met een wildvreemde nieuwe blote eigenaar).

 

Ook een verbod tot vervreemden gekoppeld aan een schenking van familiesouvenirs lijkt aanvaard te worden. Wordt eveneens als een rechtmatig belang aanzien: de situatie waarbij een geschonken onroerend goed paalt aan een eigen erf van de schenker die het ongestoord bezit van dit laatste wenst te behouden. Ook dan is een in de tijd beperkt vervreemdingsverbod verdedigbaar.

De eindtermijn van het vervreemdingsverbod koppelen aan het overlijden van de schenker wordt doorgaans als een correcte beperking in de tijd beschouwd. Omgekeerd echter zal het beding dat de onvervreemdbaarheid het hele leven lang van de begiftigde moet duren, niet geldig zijn.

 
 

Vruchtgebruik kan voorbehouden worden zowel bij schenking van roerende goederen (effecten, een spaarboekje, meubilair, een boot, een wagen, een kunstverzameling) als bij schenking van onroerende goederen (huizen, appartementen, gronden enz.).

 

Data Protection Officer

Het kantoor heeft een data protection officer aangeduid om de bescherming van de persoonsgegevens die zij verwerkt te garanderen. Elke aanvraag omtrent de bescherming van de persoonsgegevens van het kantoor alsook elke aanvraag in verband met de uitoefening van de rechten van de betrokkenen kan gericht worden aan privacy@notaris.be .